भूमण्डलीकरणका सन्दर्भमा राजेन्द्र भण्डारीको 'ईस् पढ्छु तेरो कविता' Bhumandalikaranka sandarbhma Rajendra Bhandariko "iss padchhu' tero kabita

Abstract

राजेन्द्र भण्डारी समकालीन भारतीय नेपाली कवि हुन्। यस लेखमा राजेन्द्र भण्डारीको क्षर/अक्षर (इ सं १९९८) कविता सङ्ग्रहमा सङ्कलित 'ईस् पढ्छु तेरो कविता'-को अध्ययन भूमण्डलीकरणका सन्दर्भमा गरिएको छ। भूमण्डलीकरण बहुआयामिक शब्दावली हो। यसको क्षेत्र पनि बहुआयामिक रहेको हुन्छ। यसको प्रभाव विश्वका राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय दुवै क्षेत्रमा हुँदै आएको देखिन्छ। राजनीतिक तहसँग सामाजिक, सांस्कृतिक र आर्थिक संरचना तथा वातावरणीय क्षेत्र पनि प्रत्यक्ष तथा अप्रत्यक्ष रूपमा जोडिएर आएको हुन्छ। साहित्य पनि यिनै संरचनाको वस्तुगत परिप्रेक्ष्यसित सम्बद्ध कलात्मक उपज हो। भूमण्डलीकरणका विशेषता, उद्देश्य र प्रक्रियाहरूको अध्ययन गर्दा यसलाई नवमार्क्सवादी फ्रेडरिक जेमेसनले पुँजीवादको पहिलो चरण हो भनेर तर्क राखेका छन्। यसलाई घनश्याम नेपाल (इ सं २०१४, पृ-१८)-ले ‘प्रौढ पुँजीवादको प्रधान सांस्कृतिक तर्क’– का रूपमा अर्थ्याएका छन्। यस लेखमा प्रस्तुत कवितामा चित्रित नागर क्षेत्र र त्यहाँ बाँच्ने आत्मकेन्द्रित व्यक्तिको दिनचर्यामा भूमण्डलीकरणका अभिलक्षणहरू के कसरी प्रकट भएका छन् भन्ने कुरा केलाउने प्रयास भएको छ। पुँजी सञ्चयन गर्ने व्यवस्थाका निम्ति पुँजीवादीहरूले निर्माण गरेका अदृश्य कारागृहहरू ग्रामीण क्षेत्रमा भन्दा नागर क्षेत्रमा अधिक रहेका देखिन्छन्। नागर क्षेत्रका व्यक्तिहरू कसरी नेपथ्यको कारागृहमा दैनन्दिन अभ्यस्त हुँदै गइरहेका हुन्छन्, त्यसको वास्तविकता यस कविताले दर्साएको छ। मुख्यतः भूमण्डलीकरणको सांस्कृतिक अभिलक्षणलाई यस लेखमा स्थान दिइएको छ। यसैले यस कवितामा पनि भूमण्डलीकरणका सांस्कृतिक अभिलक्षणहरूसँगै कवितामा चित्रित नागर समाजको मूल्याङ्कन गरिएको छ।